Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη και τα αυτοματοποιημένα συστήματα συλλογής δεδομένων (crawlers) παίζουν ολοένα και μεγαλύτερο ρόλο στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται το διαδίκτυο, αναδύεται μια νέα πρακτική: το pay-to-crawl. Πρόκειται για συστήματα που απαιτούν πληρωμή από μηχανές – κυρίως εμπορικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης – προκειμένου να έχουν πρόσβαση και να «σαρώνουν» διαδικτυακό περιεχόμενο.
Τα Creative Commons (CC) αναγνωρίζει ότι, εφόσον εφαρμοστεί υπεύθυνα, το pay-to-crawl θα μπορούσε να αποτελέσει έναν τρόπο στήριξης της βιωσιμότητας των ιστοσελίδων και των δημιουργών τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδίως για μικρούς ή ανεξάρτητους ιστότοπους, μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο ελέγχου της υπερβολικής επιβάρυνσης από AI crawlers ή ως συμπληρωματική πηγή εσόδων, χωρίς να κλείνει πλήρως το περιεχόμενο πίσω από αυστηρά paywalls.
Ωστόσο, οι επιφυλάξεις των CC είναι έντονες. Υπάρχει ο κίνδυνος τα pay-to-crawl συστήματα να χρησιμοποιηθούν κυνικά από ισχυρούς δικαιούχους για την άντληση υπερβολικών κερδών, χωρίς ουσιαστικό όφελος για τους ίδιους τους δημιουργούς ή το κοινό. Παράλληλα, τέτοια συστήματα ενδέχεται να εξελιχθούν σε νέες συγκεντρώσεις εξουσίας, ικανές να ελέγχουν το πώς βιώνουμε τον παγκόσμιο ιστό, θυμίζοντας τις πιο προβληματικές μορφές Digital Rights Management (DRM).
Ιδιαίτερα ανησυχητικός είναι και ο πιθανός αποκλεισμός της πρόσβασης για φορείς δημοσίου συμφέροντος. Ερευνητές, μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί, εκπαιδευτικά ιδρύματα και οργανισμοί πολιτιστικής κληρονομιάς βασίζονται σε νομικές εξαιρέσεις και περιορισμούς της πνευματικής ιδιοκτησίας, όπως η εύλογη χρήση ή η μη εμπορική έρευνα. Κακοσχεδιασμένα ή αδιάκριτα pay-to-crawl συστήματα θα μπορούσαν να υπονομεύσουν αυτά τα δικαιώματα και να περιορίσουν τη διάδοση της γνώσης.
Οι προτεινόμενες αρχές των Creative Commons για υπεύθυνο Pay-to-Crawl
Τα Creative Commons τονίζει ότι τα pay-to-crawl συστήματα δεν αποτελούν ουδέτερη υποδομή. Για τον λόγο αυτό προτείνει ένα συνεκτικό σύνολο αρχών, ώστε η ανάπτυξη και χρήση τους να υπηρετεί τους δημιουργούς, το κοινό και το ψηφιακό κοινό αγαθό:
- Το pay-to-crawl δεν πρέπει να αποτελεί προεπιλογή.
Δεν είναι όλες οι ιστοσελίδες ίδιες ούτε αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα. Η εφαρμογή pay-to-crawl πρέπει να είναι συνειδητή επιλογή του εκάστοτε ιστότοπου και όχι αυτόματη ρύθμιση που επιβάλλεται από παρόχους φιλοξενίας, CDNs ή άλλες υπηρεσίες. - Τα συστήματα πρέπει να επιτρέπουν επιλογή και λεπτές διαβαθμίσεις, όχι καθολικούς κανόνες.
Οι ιστότοποι θα πρέπει να μπορούν να διαφοροποιούν την πρόσβαση ανάλογα με τον τύπο του χρήστη (π.χ. εμπορικές εταιρείες ΑΙ, ερευνητές, μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί) και τον σκοπό χρήσης (εκπαίδευση μοντέλων, αναζήτηση, ανάκτηση πληροφοριών). Η ανθρώπινη πρόσβαση, καθώς και υπηρεσίες μετάφρασης ή προσβασιμότητας, δεν θα πρέπει να επηρεάζονται. - Να προβλέπεται περιορισμός της κίνησης (throttling) και όχι μόνο αποκλεισμός.
Τα pay-to-crawl συστήματα πρέπει να δίνουν τη δυνατότητα διαχείρισης του φόρτου από βαριά μηχανική χρήση, χωρίς να «σφραγίζουν» πλήρως το περιεχόμενο. Έτσι, μπορεί να περιορίζεται η έντονη δραστηριότητα μεγάλων μοντέλων ΑΙ, ενώ να επιτρέπεται ελαφρύτερη πρόσβαση για έρευνα ή αρχειοθέτηση. - Να διασφαλίζεται η πρόσβαση δημοσίου συμφέροντος και τα νόμιμα δικαιώματα.
Τα συστήματα δεν πρέπει να εμποδίζουν τη νόμιμη πρόσβαση και χρήση περιεχομένου από εκπαιδευτικούς, ερευνητές και οργανισμούς κοινωφελούς χαρακτήρα, ούτε να ακυρώνουν εξαιρέσεις και περιορισμούς της πνευματικής ιδιοκτησίας. Η μη συμμόρφωση με ένα pay-to-crawl σύστημα δεν θα πρέπει, από μόνη της, να μετατρέπει μια νόμιμη χρήση σε παράνομη. - Χρήση ανοιχτών, διαλειτουργικών και τυποποιημένων τεχνολογιών.
Τα pay-to-crawl συστήματα δεν πρέπει να μετατραπούν σε ιδιόκτητα «σημεία ελέγχου» που εγκλωβίζουν ιστοσελίδες σε συγκεκριμένους παρόχους, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την ταυτοποίηση και τις πληρωμές. - Ενίσχυση συλλογικών συνεισφορών στο ψηφιακό κοινό αγαθό.
Η αποκλειστικά διμερούς χαρακτήρα χρηματική συναλλαγή κινδυνεύει να κατακερματίσει την αξία του περιεχομένου. Η CC προτείνει μοντέλα που επιτρέπουν συλλογικές πληρωμές ή στήριξη ευρύτερων κοινοτήτων δημιουργών και εκδοτών. - Αποφυγή επιτήρησης και αρχιτεκτονικών τύπου DRM.
Τα pay-to-crawl συστήματα δεν πρέπει να εισάγουν εκτεταμένη καταγραφή, αποτυπώματα χρηστών ή παρακολούθηση της χρήσης του περιεχομένου. Η συλλογή δεδομένων πρέπει να περιορίζεται αυστηρά στα απολύτως αναγκαία.
Τα pay-to-crawl βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, όμως οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα θα καθορίσουν το μέλλον του παγκόσμιου ιστού. Για τα Creative Commons, το ζητούμενο δεν είναι απλώς η οικονομική βιωσιμότητα, αλλά η διατήρηση ενός ανοιχτού, δίκαιου και συμμετοχικού διαδικτύου, όπου η τεχνολογία υπηρετεί τη γνώση και το κοινό συμφέρον – και όχι το αντίστροφο.
Πηγή άρθρου: https://creativecommons.org/