Η φετινή Wikimania, που πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι με περισσότερους από 1.200 συμμετέχοντες, είχε έναν ξεχωριστό συμβολισμό: η Wikipedia και τα Creative Commons (CC) συμπληρώνουν φέτος, ταυτόχρονα, 25 χρόνια ζωής. Δύο εγχειρήματα που ξεκίνησαν ως τολμηρά πειράματα αποτελούν σήμερα θεμελιώδεις υποδομές της ανοιχτής γνώσης σε παγκόσμια κλίμακα — και η κοινή παρουσία τους στο μεγαλύτερο συνέδριο της κοινότητας του Wikimedia επιβεβαίωσε ότι η συνεργασία τους είναι σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ.
Ένα ερώτημα διέτρεξε ολόκληρη την εβδομάδα του συνεδρίου: πώς μπορούν οι κοινές αξίες και η συλλογική δύναμη που κάποτε διαμόρφωσαν τον ανοιχτό ιστό να διασφαλίσουν σήμερα ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα υπηρετεί την ανθρωπότητα — και όχι το αντίστροφο;
Ένα «σαλόνι» για τα 25 χρόνια των CC
Την παραμονή της επίσημης έναρξης, τα CC διοργάνωσαν ένα ανοιχτό «σαλόνι» με περίπου 30 συμμετέχοντες από το Ίδρυμα Wikimedia, τα εθνικά παραρτήματα (Chapters) των CC και την ευρύτερη διεθνή κοινότητα. Σε ζεστό και ανεπίσημο κλίμα, οι παρευρισκόμενοι συζήτησαν για τα ψηφιακά κοινά, τη διαδρομή του οργανισμού και τους δεσμούς που έχουν χτιστεί όλα αυτά τα χρόνια μέσα στο κίνημα της ανοιχτότητας.
Τη συζήτηση συντόνισαν τρία πρόσωπα που έφτασαν στην ανοιχτή αδειοδότηση από εντελώς διαφορετικούς δρόμους: ο Elliot Bledsoe, πρόεδρος της Wikimedia Australia και συνεπικεφαλής της Creative Commons Australia, που ξεκίνησε ως φοιτητής βοηθώντας στην προσαρμογή των αδειών CC στο αυστραλιανό δίκαιο· η Melissa Hagemann, διευθύντρια του BOAI Org, με παρουσία στο κίνημα της ανοιχτής πρόσβασης από το 2001 και συμμετοχή στην οργάνωση της συνάντησης που οδήγησε στη Διακήρυξη της Βουδαπέστης· και η Patricia Díaz Rubio, εκτελεστική διευθύντρια της Wikimedia Chile, η οποία ήρθε στον χώρο μέσα από τη δημοσιογραφία.
Ξεχώρισε μια παρατήρηση που διατυπώθηκε στη συζήτηση με την Terri Janke, δικηγόρο ειδικευμένη στην πνευματική και πολιτισμική ιδιοκτησία των αυτόχθονων λαών: για πολλούς ανθρώπους, η αξιοποίηση των δεδομένων τους από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης χωρίς τη συγκατάθεσή τους είναι η πρώτη φορά που βιώνουν κάτι αντίστοιχο με όσα οι αυτόχθονες κοινότητες υφίστανται επί δεκαετίες — πολύ πριν αρχίσει η γενετική τεχνητή νοημοσύνη να «καταναλώνει» δεδομένα εκπαίδευσης.
Διαμοιρασμός και συλλογική δράση στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης
Στο εργαστήριο που φιλοξένησαν τα CC, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν αρχικά να φανταστούν ένα αισιόδοξο 2035, στο οποίο η τεχνητή νοημοσύνη υπηρετεί πραγματικά το δημόσιο συμφέρον, και έπειτα να εντοπίσουν τα εμπόδια που μας χωρίζουν από αυτό το μέλλον. Ως πιο πιεστικές αναδείχθηκαν δύο προκλήσεις: αφενός η απουσία απόδοσης πηγών (attribution) και τεκμηρίωσης της προέλευσης (provenance) στα αποτελέσματα των συστημάτων ΤΝ, αφετέρου η έλλειψη δυνατότητας επιλογής για τους δημιουργούς και τους διαχειριστές δεδομένων ως προς τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιούνται τα έργα τους.
Στη συνέχεια, χωρισμένοι σε ομάδες, οι συμμετέχοντες κατέθεσαν προτάσεις που εκτείνονταν από μεγάλες κοινωνικές αλλαγές έως στοχευμένες τεχνικές λύσεις: από τη δημιουργία ενός διεθνούς οργάνου διαιτησίας για τα κοινά, μέχρι μηχανισμούς που θα εγγυώνται την απόδοση πηγών και τη δικαιότερη αμοιβή των δημιουργών.
«Παράπλευρες απώλειες»: η ανθρώπινη δημιουργικότητα στην εποχή του AI crawling
Η Anna Tumadóttir, διευθύνουσα σύμβουλος των Creative Commons, συμμετείχε σε πάνελ μαζί με εκπροσώπους του Internet Archive (Wayback Machine), του Cambridge University Press, του Open Future και του Ιδρύματος Wikimedia. Αντικείμενο της συζήτησης ήταν οι επιπτώσεις της μαζικής αυτοματοποιημένης άντλησης περιεχομένου (crawling) από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης στην ανθρώπινη δημιουργικότητα και στον διαμοιρασμό της γνώσης.
Το βασικό συμπέρασμα ήταν ότι ακόμη και μεταξύ των πιο έμπειρων υποστηρικτών της ανοιχτότητας, οι εμπειρίες και οι προσεγγίσεις διαφέρουν αισθητά. Για να λειτουργήσουν οι λύσεις σε παγκόσμια κλίμακα, θα χρειαστεί ένα φάσμα πολλαπλών και διαφοροποιημένων επιλογών, ικανών να απαντήσουν στις τεχνικές, νομικές και κοινωνικές ανησυχίες που εγείρει η τεχνητή νοημοσύνη.
Γεφυρώνοντας τα ιδρύματα, τη Wikidata και τη γενετική τεχνητή νοημοσύνη
Σε άλλη συζήτηση, με τη συμμετοχή του ιδρυτή της Wikidata Denny Vrandečić και της Dee Harris, διευθύντριας Επικοινωνίας και Συμμετοχής των CC, αναδείχθηκε το πρόβλημα των απομονωμένων «σιλό» δεδομένων. Αφετηρία της συζήτησης υπήρξε ο Κώδικας του Παρισιού, ένα από τα τέσσερα σωζόμενα βιβλία των Μάγια: μολονότι έχει ψηφιοποιηθεί και διαθέτει δική του εγγραφή στη Wikidata, η προέλευσή του, η υλική του ιστορία και ένας ολόκληρος αιώνας ερευνητικής γνώσης δεν πέρασαν ποτέ στα μεταδεδομένα — και επομένως τίποτα από αυτά δεν μπορεί να αξιοποιηθεί από ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης.
Η Harris περιέγραψε το δίλημμα στο οποίο εγκλωβίζονται τα ιδρύματα πολιτιστικής κληρονομιάς: αν ανοίξουν την πρόσβαση στις συλλογές τους, κινδυνεύουν να γονατίσουν οι υποδομές τους κάτω από τη μαζική άντληση δεδομένων από bots· αν την περιορίσουν, χάνονται από το οπτικό πεδίο των ερευνητών και του κοινού που οι συλλογές αυτές δημιουργήθηκαν για να υπηρετούν. Η συζήτηση κατέληξε στο τι πραγματικά χρειάζονται όσοι αναπτύσσουν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης από τα δεδομένα των ιδρυμάτων, ώστε η «γέφυρα» ανάμεσα στους δύο κόσμους να αξίζει τον κόπο.
Επιμόρφωση στη διεθνή συνηγορία
Σε συνεδρία που διοργάνωσαν το Ίδρυμα Wikimedia και η Wikimedia Europe παρουσιάστηκαν ο Συνασπισμός Ανοιχτής Κληρονομιάς (Open Heritage Coalition) και η Διακήρυξη Ανοιχτής Κληρονομιάς (Open Heritage Statement), με έμφαση στην καλλιέργεια και τη διατήρηση σχέσεων με τα ιδρύματα. Οι εκτελεστικοί διευθυντές της Wikimedia Indonesia και της Wikimedia Chile μοιράστηκαν τις εμπειρίες τους από την οικοδόμηση συνεργασιών στις περιοχές τους, ενώ παρουσιάστηκαν και πρακτικά εργαλεία συνηγορίας, όπως η χαρτογράφηση των εμπλεκόμενων φορέων και η «Κλίμακα Εμπλοκής». Η συνεδρία ολοκληρώθηκε με μια πρακτική πρόκληση προς το κοινό: να επιλέξει ο καθένας ένα ίδρυμα και να προσδιορίσει το επόμενο βήμα συνεργασίας μαζί του μέσα στη χρονιά.
Το πολυτιμότερο κεφάλαιο: οι άνθρωποι
Είκοσι πέντε χρόνια μετά την ίδρυσή της, τα Creative Commons αποκόμισαν από τη Wikimania 2026 ένα σαφές συμπέρασμα: το μεγαλύτερο κεφάλαιο για τα επόμενα 25 χρόνια παραμένουν οι άνθρωποι — όσοι επιλέγουν, ξανά και ξανά, να οικοδομούν οι ίδιοι το μέλλον που οραματίζονται, αντί να περιμένουν να το φτιάξει κάποιος άλλος.
Οι εορτασμοί για την 25η επέτειο των CC συνεχίζονται με εργαστήρια για την αναζήτηση και την επαναχρησιμοποίηση έργων με άδειες CC, με νομικές και κοινοτικές «ώρες γραφείου», με τέσσερις περιφερειακές εκδηλώσεις, καθώς και με ένα επετειακό zine που συγκεντρώνει δημιουργικές συνεισφορές της κοινότητας.
Πηγή άρθρου: https://creativecommons.org/2026/08/10/cc-at-wikimania-2026/